Dwa opakowania leżą obok siebie w drukarni i wyglądają niemal identycznie. Kolor zgadza się ze wzorcem, kontrola przebiega pomyślnie, a gotowy produkt trafia do sklepu. Tam sytuacja się zmienia: pod światłem LED jedna etykieta wpada w chłodniejszy odcień, a druga pozostaje neutralna. Nie musi to oznaczać błędu druku. Przyczyną może być metameryzm, czyli zjawisko, które ujawnia różnice między kolorami dopiero po zmianie oświetlenia.
Czym jest metameryzm?
Metameryzm występuje wtedy, gdy dwie próbki mają podobny kolor w określonych warunkach oświetleniowych, lecz po zmianie źródła światła zaczynają wyglądać inaczej. Przyczyną są różnice w sposobie, w jaki materiały odbijają poszczególne długości fal światła.
Dwie czerwone próbki mogą więc wyglądać tak samo w świetle dziennym D50, mimo że powstały z innych pigmentów lub na innych podłożach. Pod światłem sklepowym LED jedna z nich może stać się bardziej purpurowa, ciemniejsza albo mniej nasycona. Ludzkie oko dostrzega wtedy różnicę, której wcześniej nie było widać.
Problem ma szczególne znaczenie przy opakowaniach. Producent może łączyć karton, folię, etykietę, lakier oraz nadruk wykonany różnymi technologiami. Każdy z tych materiałów inaczej reaguje na światło.
Dlaczego ten sam kolor zachowuje się inaczej?
Na wygląd barwy wpływa nie tylko receptura farby. Znaczenie mają także rodzaj podłoża, jego białość, połysk, obecność wybielaczy optycznych oraz sposób wykończenia powierzchni.
Papier powlekany, karton i folia mogą dać podobny wynik wizualny przy jednym oświetleniu, lecz odbijać światło w różny sposób. Ryzyko rośnie także wtedy, gdy poszczególne części opakowania pochodzą od kilku dostawców albo powstają w różnych zakładach.
Sama ocena wzrokowa przy lampie znajdującej się nad maszyną drukującą nie wystarcza. Spektrofotometr mierzy odbicie światła w zakresie widzialnym i pozwala porównać charakterystyki spektralne próbek. Dzięki temu można wykryć różnicę, zanim gotowe opakowanie znajdzie się w innym otoczeniu świetlnym.
Czy niskie ΔE oznacza brak metameryzmu?
Nie zawsze. Dwie próbki mogą osiągać bardzo małą różnicę barwy przy określonym iluminancie, a mimo to różnić się po zmianie oświetlenia. Wynik ΔE opisuje zgodność w zdefiniowanych warunkach pomiaru. Nie gwarantuje identycznego zachowania kolorów przy każdym źródle światła.
Dlatego kontrola opakowań powinna łączyć pomiar instrumentalny z oceną wizualną. Komory świetlne pozwalają oglądać próbki między innymi w świetle D50, D65, sklepowym oraz żarowym. Zmiana źródła światła może szybko ujawnić parę metameryczną.
Jak ograniczyć ryzyko metameryzmu w produkcji opakowań?
Kontrolę warto rozpocząć już podczas doboru farb i materiałów. Im wcześniej drukarnia porówna charakterystyki spektralne wzorca i próbki, tym łatwiej uniknie problemów na późniejszym etapie produkcji.
Trzeba również ustalić jednakowe warunki oceny koloru dla drukarni, producenta opakowania i właściciela marki. Jeśli jedna strona kontroluje próbki pod D50, a druga przy przypadkowym oświetleniu biurowym, mogą pojawić się rozbieżne oceny tego samego nakładu.
Kolor powinien pasować także poza drukarnią
Opakowanie trafia do magazynu, sklepu, domu i wielu innych miejsc, w których działa inne oświetlenie. Dlatego zgodność widoczna przy maszynie drukującej stanowi dopiero część kontroli. Pomiar spektralny, ustalone warunki obserwacji oraz porównanie próbek przy kilku źródłach światła pomagają wychwycić metameryzm jeszcze przed rozpoczęciem dużego nakładu. Dzięki temu kolor marki pozostaje przewidywalny również tam, gdzie naprawdę zobaczy go odbiorca.
